AIM voorbeeld artikel: Varia (verschenen in  AIM 1996-4)

Oprichting anti 50 mm comité

of:

Waarom zijn bananen recht op mijn 50 mm dia?

 Uit het leven van een fotograaf met een telelens

 Eindelijk mag je dan de flightline op. Je neemt je voor de kisten er eens echt mooi op te zetten, nu je daarvoor de
 perfecte gelegenheid hebt. Je zet een lange lens op je camera, en je zoekt een plaats zodat je die Griekse
 Phantom schuin van voren kunt platen. Je loopt nog wat verder achteruit. Je zakt door de knieën, zodat er wat
 gras-sprietjes vaag in beeld komen, die je beeld wat meer diepte geven. Je zoomt helemaal in op de kist, je laat de
 vleugels er grotendeels af, zodat de prachtige vorm van de Phantom er helemaal uitkomt. Je geniet van het
 prachtige plaatje in je zoeker, en je bent klaar om af te drukken. Je voelt je al bijna een professionele fotograaf.

 Shit!! Opeens loopt er een iemand het beeld in. Er verschijnt er nog één, en dan nog twee. Op enkele meters voor
 de kist stoppen ze. Wat moeten ze daar? Opeens zie het: de belachelijk korte lensjes! De gevreesde 50 millimeter
 platers! Wat bezielt deze mensen? Zijn ze bijziend, kunnen ze het vliegtuig van meer dan 10 meter niet meer zien
 staan? Beven ze zo erg dat ze niet met een telelens kunnen fotograferen? Houden ze van zwaar vervormde
 vliegtuigen? Zouden ze het liefst willen dat alle vliegtuigen krom waren, en dat de neus veel dikker zou zijn dan de
 staart?

 Terwijl je inwendig alles wat los en vast zit vervloekt, komen er nðg meer mensen aanlopen, die eveneens zo'n
 rottig klein lensje op hun camera hebben zitten. De eikels. Allemaal zoeken ze een plekje zo dicht mogelijk bij de
 kist. Je verkneukelt je dat ze in ieder geval ook elkaar in de weg lopen. Dan roept er één: "Allemaal 50 millimeter
 mensen!". Dat moet de aanvoerder zijn! Die zouden ze direkt van de flightline moeten verwijderen.

 Na tien minuten wachten heb je de Phantom dan toch vreselijk gaaf op de dia. Hij kan zð voor op de AIM. Je bent
 beleefd gebleven, ook al omdat er tegen deze overmacht niets te beginnen was. Het was opvallend dat er maar
 een enkele andere spotter/fotograaf ook zo dapper was een 200 mm of meer te gebruiken. Maar omdat er steeds
 van die 50 millimeter eikels voor je lens liepen, heb je maar een paar kisten kunnen platen, voordat iedereen weer
 van de flightline moest. Hartelijk bedankt heren! Gelukkig hebben zij dia's gemaakt waarvan je achter de projector
 na drie dia's al in slaap valt, zo gewoon zijn ze.

 Voorlichting

 Het bovenstaande is mij al vaak gebeurd, en daar baal ik dan ook flink van. Zoals gezegd is de overmacht echter
 te groot om er direct actie tegen te kunnen ondernemen. Ik ken maar een paar andere spotters die bij dit soort
 gelegenheden het ongemak van de 50 mm platers verkiezen boven het genot van prachtige telefoto's. Het
 tegenwicht is dus maar gering.

 Zoals bij veel zaken die vooral het gevolg zijn van domheid en onwetendheid, is de enige oplossing het bieden van
 informatie en voorlichting aan de onwetenden. De belangrijkste bezwaren tegen 50 mm platen zijn dat ze zo
 verschrikkelijk saai zijn, dat er maar een klein percentage van het beeld gevuld is met vliegtuig, en dat de
 vliegtuigen vervormd worden door het perspectief.

 Het eerste punt, de saaiheid, is een kwestie van smaak (hoewel), maar de uitwerking van een serietje van 200
 dia's van F-16's van opzij met 50 mm moet toch vergelijkbaar zijn met die een heel doosje asperines: dodelijk
 slaapverwekkend dus. Ook moet het opvallen dat luchtvaartbladen en boeken maar zelden van dit soort foto's
 gebruiken. De openings-foto's van een artikel zijn meestal 'sprekende' en er-uit-knallende foto's, niet zelden met
 een flinke telelens gemaakt.

 Het kleine percentage van de dia dat gevuld is met vliegtuig is toch eigenlijk jammer van de dure film. Een ander
 formaat film, speciaal voor de 50 mm platers, zou waarschijnlijk economisch rendabel zijn voor Kodak, gezien het
 grote legioen 50 mm platers. Hoewel, als je zo'n klote-dia's maakt kun je net zo goed Orwo (bestaat die nog?) of
 zoiets gebruiken.

 Het laatste punt, de vervormde vliegtuigen, is het enige punt dat met harde technische gegevens bewezen kan
 worden. Ik heb daarom eens nader bekeken wat de effecten van het fotograferen met verschillende lenzen zijn.

 Alles in perspectief

 Een 50 mm plaat, of erger nog een 35 mm plaat, is vrijwel direct te herkennen. De onderdelen die het dichtst bij de
 camera staan zijn te groot (neus, vleugeltip), de vleugel en de staart staan onder onnatuurlijke hoeken, soms zijn
 romp en vleugels licht krom, en en geprojecteerd ziet het er vaak niet natuurlijk uit. Kortom, het vliegtuig is door
 het perspectief vervormd.

 Perspectief is iets wat je iedere dag ziet, en je het daarom mogelijk ook niet zo realiseert. Als je dicht op een
 voorwerp (huis, vliegtuig) staat, zie je de voorkant van dat voorwerp veel groter dan de achterkant. Als je nu van
 datzelfde standpunt een foto maakt, zal hetzelfde op de foto staan. Hoe dichter je bij het voorwerp staat, hoe
 groter de grootte-verschillen worden. Als je nu echter van verder weg een voorwerp bekijkt, zie je de grootte-
 verschillen in de juiste verhoudingen, en is het voorwerp minder vervormd.

 Het is belangrijk te stellen dat vervormingen dus niet door de lens zelf, maar door het perspectief ontstaan. Als je
 met een 50 mm lens van een flinke afstand een vliegtuig fotografeert, kun je het beeld uitsnijden dat je met een
 200 of 400 mm lens zou hebben gemaakt. De 200 mm dia is zo'n 27 procent van de dia-breedte en -hoogte, terwijl
 de 400 mm dia nog maar 14 procent zou zijn. De uitgesneden dia's zijn identiek aan dia's genomen met een 200 of
 400 mm lens vanuit hetzelfde standpunt.

 Scheve en kromme vliegtuigen

 Het is nuttig om eerst even te kijken naar de beeldhoeken van verschillende lenzen. De beeldhoek bepaalt hoe ver
 je van een vliegtuig moet gaan staan om het beeldvullend te fotograferen.

 De derde kolom van de tabel laat zien hoe ver je van een kist moet gaan staan om hem beeldvullend te
 fotograferen. Als je een F-16 (15 meter) recht van opzij met een 50 mm wilt platen, moet je op op 1.2 * 15 = 18
 meter afstand gaan staan. Met een 200 mm wordt dat 72 meter, en met een 400 mm maar liefst 143 meter.

 De methode om de vervormingen te laten zien is een beetje apart. Hoe erg een vliegtuig vervormt door een korte
 lens is het best aan te tonen in een bovenaanzicht, in plaats van in een zijaanzicht (zoals de foto wordt gemaakt).
 Met behulp van een computerprogramma kunnen die vervormingen bepaald worden. Het vereist een klein beetje
 fantasie, maar het volgende voorbeeld zal het hopelijk duidelijk maken.

 In de linker figuur zie je de fotograaf met zijn 50mm lens die een A-10 beeldvullend fotografeert. De beeldhoek van
 45 graden is aangegeven. In de figuur rechts is een vervormde A-10 afgebeeld, zoals die op de dia wordt
 afgebeeld.

 Het resultaat is afschuwelijk! De linkervleugeltip is veel groter geworden (zo'n 75%), de rechtervleugeltip veel
 kleiner (maar die zie je gelukkig niet op de dia), en de staart is ernstig scheef getrokken.

 Het wordt nog veel erger als je een vliegtuig niet recht van opzij, maar schuin van voren fotografeert. We nemen
 een F-16 die schuin van voren geplaat wordt. Opnieuw wordt het vliegtuig beeldvullend voor de 50 mm lens gezet:

 Het resultaat is nog erger dan de A-10: de romp is nu krom geworden (de neus staat zo'n 30 graden in een andere
 richting dan de staart), de vleugels zitten verder achter aan de romp, en de pijlstand links en rechts verschilt! De
 positie van de 50 mm fotograaf heeft dus een duidelijke invloed op de vervormingen. Het deel dat het dichtst bij is,
 wordt het grootst, en de delen die het verst weg zijn worden het kleinst. Waarschijnlijk valt dit de meeste
 fotografen na een paar pogingen op, en laten ze het na om zo een vliegtuig te fotograferen. We kunnen deze
 analyse herhalen voor een fotograaf die dezelfde F-16 met een 200 mm lens fotografeert (de fotograaf zelf past
 niet in het plaatje):

 De F-16 komt er zo goed als ongeschonden vanaf: geen noemenswaardige vervormingen. Een stuk beter zo!

 Hopelijk hebben de bovenstaande tekeningen duidelijk gemaakt dat je beter met een 200 mm lens dan een 50 mm
 kunt fotograferen. Op een static heb je die mogelijkheid niet altijd, maar als je vrij mag rondlopen op een flightline,
 ga dan alsjeblieft nooit meer bij de pitotbuis staan om een foto te maken! En als je eens een keer de vleugels
 weglaat, worden je foto's nog een stuk aparter. Zie hiervoor de laatste drie AIM-kaften.

 Het anti 50 mm comité

 Gezien het bovenstaande kan geconcludeerd worden dat er aktie moet worden ondernomen. De oprichting van een
 'anti 50 mm comité' lijkt het minste wat we kunnen doen. Wat zou een anti 50 mm comité kunnen doen om haar
 doelstellingen te bereiken?

  Voorlichting aan spotters is een mogelijke activiteit.
 We kunnen van dit artikel kan een pamflet makendat
 kan worden uitgedeeld op open dagen of aan het hek.
 We kunnen organisatoren van open dagen wijzen op
 het FOD-gevaar dat fotografen veroorzaken op de
 flightlines (filmdoosjes, paraplu's, petjes). Als
 oplossing stellen we ze voor de spotters in het gras
 naast de flightline te laten lopen, op enige afstand
 van de vliegtuigen. In uiterste nood zouden we zelf
 wat FOD kunnen creëeren (met onze eigen
 afgedankte 50 mm lenzen bijvoorbeeld), en dan de
 beschuldigende vinger naar de 50 millimeter platers
 wijzen. We kunnen ook stickers laten drukken,
 waarvan voorbeelden hiernaast.

 Reacties, dan wel aanmeldingen, zijn welkom in de postbus!

 T.L. Lens

 Oh ja, de banaan! Na dit verhaal zal het duidelijk zijn dat een kromme banaan recht kan worden op een 50 mm dia.
 Hieronder het bewijs: